Przeciwciała przeciw ATP-azie komórek okładzinowych żołądka

Komórki okładzinowe występują głównie w górnej części szyjki gruczołów właściwych żołądka.

Rola fizjologiczna komórek okładzinowych sprowadza się do produkcji kwasu węglowego w ich cytoplazmie z CO2 i H2O pod wpływem anhydrazy węglanowej (enzymu komórek okładzinowych), który dysocjuje do H+ i HCO-. Jon H+ jest pompowany przez śródbłonową ATP-azę do światła gruczołu, zaś anion węglanowy jest usuwany poza komórkę do naczyń włosowatych. Do światła gruczołu są również czynnie pompowane jony chlorkowe, gdzie powstaje kwas solny .

Komórki okładzinowe wydzielają także mukoproteinę – wewnętrzny czynnik Castle´a. Czynnik ten tworzy w świetle żołądka odporny na trawienie kompleks z witaminą B12, który jest niezbędny do wchłaniania witaminy B12 w jelicie krętym. Witamina ta zaś jest potrzebna do prawidłowego przebiegu erytropoezy.

Najczęstszą przyczyną niedokrwistości złośliwej jest rodzinne zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka, typu A, zajmujące głównie trzon narządu. Chorobie tej zwykle towarzyszą zaburzenia autoimmunologiczne, jak obecność w surowicy i w soku żołądkowym autoprzeciwciał skierowanych przeciwko komórkom okładzinowym i czynnikowi wewnętrznemu.

Znaczny postęp w poznaniu patogenezy tej choroby przyniosło odkrycie, że antygenem rozpoznawanym przez przeciwciała przeciwko komórkom okładzinowym jest H+/K+ ATP-aza kanalików wydzielniczych tych komórek. Oprócz przeciwciał, obserwowano również uaktywnienie odpowiedzi komórkowej przeciwko czynnikowi wewnętrznemu. Uszkodzenie komórek okładzinowych przez proces zapalny prowadzi do zahamowania wydzielania kwasu solnego i upośledzenia wydzielania czynnika wewnętrznego.

Związek między układem immunologicznym i przewlekłym zapaleniem błony śluzowej żołądka został potwierdzony dzięki wykryciu u chorych na niedokrwistość złośliwą krążących przeciwciał przeciwko czynnikowi wewnętrznemu (IFA – ntrinsic factor antibody), występujących w 70% jako typ blokujący, a w 30% jako typ wiążący, oraz przeciwciał przeciwko komórkom okładzinowym (PCA – parietal cell autoantibody), obecnych u 80-90% chorych z niedokrwistością złośliwą. IFA powodują tylko niedokrwistość złośliwą, natomiast PCA wywołują zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka o różnym nasileniu, zlokalizowane są zazwyczaj w trzonie żołądka.